Persovntiäđui kietâdâllâm lii lahâaasâtlâš

EU almolii tiätusyejiasâttâs mield ’persovntiäđuigijn’ uáivildeh puoh tubdum tâi mitâskâs luándulii ulmui, vyeliláá ’registeristum olmooš’, lahtojeijee tiäđuid. Mitâskâssân aneh luándulii ulmuu, kiäm pyehtih njuolgist tâi epinjuolgist tubdâđ eromâšávt tubdâldâstiäđui, tegu noomâ, persovntubdâlduv, sajetiäđu, nettitubdâldâstiäđui tâi oovtâ tâi maaŋgâ sunjin tijpâlii fyysilii, fysiologlii, geneetlii, psyykkilii, ruttâtuálulii, kulttuurlii tâi sosiaallii tahhee vuáđuld.

’Kietâdâlmáin’ uáivildeh tooimâ tâi tooimâid, moh čyeccih persovntiäđoid tâi persovntiäđuid siskeldeijee  tiätujuávhoid jo-uv automaatlii tiätukietâdâllâm keevtin  tâi manuaallávt, tegu tiäđui nuurrâm, vuorkkim, ornim, oosijd jyehim, siäiluttem, toimâttem tâi nubásmittem, uuccâm, koijâdâllâm, kevttim, tiäđui adelem nuuvt, ete sirdá, juáhá tâi stellee taid mudoi uážžumnáál, tiäđui oohtânheiviittem tâi ovtâstittem, raijim, meddâlistem tâi tuššâdem.

’Registertuállein’ uáivildeh luándulii ulmuu tâi juuriidlii ulmuu, virgeomâháá, virgetoimâttuv tâi eres orgaan, kote ohtuu tâi oovtâst iärásijgijn miäruštâl persovntiäđui kietâdâllâm mittomeerijd já vuovijd. Laapi pyereestvaijeemkuávlust registertuállen tuáimá kuávlustivrâ já registerij ovdâsvástádâsolmožin tuáimih iänááš toimâsyergijođetteijeeh tâi eres  olmooš, kiäm kuávlustivrâ lii nomâttâm.

Palvâlusâin, maid Laapi pyereestvaijeemkuávlu puovtâd, kietâdâleh persovntiäđuid laavâmiäldásávt já registeristum ulmuu tááhust čoođâčyevveht. Laavâmiäldásâšvuotâ meerhâš tom, ete persovntiäđuid noreh tuše tiätu lavâlii kevttimtárguttâs várás, iäge taid kietâdâl maŋeláá vuovvijn, mii ij heivii oohtân tai tárguttâsâigijn. Persovntiäđui kietâdâllâm viggeh kepidiđ nuuvt, ete noreh jieškote-uv palvâlus várás tuše merhâšittee tiäđu, mon kietâdâllâm lii velttimettum palvâlus rievtis čuosâttem, mittom tâi palvâlemtáárbu árvuštâllâm olášuttem várás.

Persovntiäđui tärkkivuođâst aneh huolâ nuuvt, ete peivideh tiäđuid já tuálih taid vádutteemmin. Čoođâčyevveevuođáin uáivildeh tom, ete äššigâsâst lii  vuoigâdvuotâ finniđ tiäđu tast, maht já mon tárguttâs várás suu persovntiäđuid kietâdâleh. Vuoigâdvuođâ tuárjuh jieškote-uv register tiätusyejičielgiimeh, main register tärhis tiäđuh muštâluvvojeh. Tiätusyejičielgiimeh láá nettisiijđoin Lapha.fi/tietosuojaselosteet.

Sierrimtiäđuid (ovdânommâ, suhânommâ já persovntubdâldâh) tarbâšeh toos, ete palvâlusah, rekigeh já viestâdem maneh eidu rievtis ulmui. Ohtâvuotâtiäđuid (päikkičujottâs, puhelinnummeer, šleđgâpostâčujottâs) tarbâšeh, vâi puoh palvâlusah jukseh äššigâs. Äššigâs ruttâtuálulijd tiäđuid tarbâšeh el. sosiaalpalvâlusâin jieškote-uvlávánij äššigâsmáávsui já ovdâdâsâi miäruštâlmân.

Tiervâsvuotâtiäđuid kietâdâleh sosiaal- já tiervâsvuotâpalvâlusâi toimâsyergist. Sierânâslahâasâttem stivree korrâsávt äššigâs- já pyecceetiäđui kietâdâllâm já toh syeijejuvvojeh eromâš tárkká.

Jieškote-uv palvâlusâi persovntiäđuid pyehtih kietâdâllâđ maaŋgâáámmátlijn viärmáduvâin, já jo-uv miettâm tâi lahâasâttem stivree tom. Om. uáppeehuolâttâsâst já vajoidittee pargotoimâmist jieškote-uv äššitobdeeh kietâdâleh jieijâs syergi miäldásijd persovntiäđuid äššigâs tááhust pyeremus palvâlus olášuttem várás.

Laapi pyereestvaijeemkuávlu palvâlusâin persovntiäđuid kietâdâleh nuuvt kuhháá ko lahâasâttem váátá tâi ko lii kevttimtárguttâsmiäldásâš äššigâsvuotâ, palvâlemtárbu tâi rekigittemvuáđus. Sosiaal- já tiervâsvuotâhuolâttâs lahâasâttem váátá äššigâs- já pyecceetiäđui siäiluttem kuhesáigásávt, iänááš 30 ihheed palvâlusâin, 12 ihheed jämimist já motomijn tiilijn pisovávt.

Almolii virgeomâháást lii vuoigâdvuotâ já kenigâsvuotâ motomij äššikiirjij pisováá tâi kuhesáigásii siäilutmân almolii hiätun vuáđuduvvee arkkâdâhânpieijâm- já lovottemtárguttâs vuáđuld (Tiätusyejiasâttâs artikkâl 89 saje 1). Jis tiätu, maid kalga siäiluttiđ, ij taarbâš palvâlus nuuhâm maŋa leđe mitâskâs persovntiätu, puáhtá äššigâstiäđuin motomijn tábáhtusâin väldiđ meddâl tubdâldâstiäđuid, kuás tiätu siäiluttuvvoo anonyym häämist. Talle ij lah innig koččâmâš persovntiäđui kietâdâlmist, ađai tiätusyejilahâasâttem ij innig heiviittuu.

Persovntiäđuid kietâdâldijn kyerih Laapi pyereestvaijeemkuávlu kuávlustiivrâ tuhhiittem Tiätutorvo- já tiätusyejipolitiik já ton vuáđuld šoddâm vuáđujurduid já ravvuid. Äššigâsâi já pyeccei priivaatvuođâ syeji já vuáđuvuoigâdvuođah láá puoh toimâm kuávdáást.

Laapi pyereestvaijeemkuávlu palvâlusâin persovntiäđuid uážžuh kietâdâllâđ tuše pargeeh tâi virgehaldâšeijeeh, kiäi eidusijd pargoid tiäđui kietâdâllâm kulá. Peessâm tiäđoid lii räijejum pargorooli miäldásij persovnlij kevttimvuoigâdvuođâigijn, moin visásmiteh, ete tiäđuh láá syejeest lovettes já oohtânheiviimettum kietâdâlmist. Teknisii syejitoimâigijn estih tiäđui lappum já vahadume. Teknisiih syejitooimah láá ovdâmerkkân

peessâmhaldâšem, lokitiäđuh, visásmittemkopioi väldim, puálumuuvrah já jotovakšum. Lasseen puoh pargein váttoo joskâorroomkenigâsvuotâ, uápásmem tiätusyeji- já torvoravvuid. Pargovievâ škuávlejeh merikoskâsávt já ravvui kuorrâm vákšojeh siskáldâs vakšum uássin.

Laapi pyereestvaijeemkuávlust tuáimih maŋgâ palvâlusfällee sopâmušvuáđoin. Sist lii teknisâš peessâm persovntiäđoid tâi sij kietâdâleh persovntiäđuid pyereestvaijeemkuávlu pargon já noomâst. Tágáreh sopâmuškyeimih láá ovdâmerkkân ICT-palvâlusâi fälleeh, tiätturohjelmij paijeentuálleeh já priivaat sosiaal- já tiervâsvuotâhuolâttâs palvâluspuovtâdeijeeh. Palvâluspuovtâdeijeeh láá sopâmušâst čonâsâm puoh persovntiäđui kietâdâlmist ton tiätusyejitáásán já joskâoromân, maid pyereestvaijeemkuávlu váátá.

Persovntiäđuid kietâdâleh iänááš toi kietâdâlmân uáivildum sertifisistum tiätuvuáháduvâigijn, já taid arkkâdâhvyerkkejeh väldikodálijd šleđgâlijd arkkâduvváid (om. Kanta-palvâlusah). Tiätusyejivátámâš tiet el. herhis äššigâs- já pyecceetiäđuid iä kietâdâl suoijiihánnáá šleđgâpostáin, peic torvošleđgâpostáin.

Laapi pyereestvaijeemkuávlu palvâlemohtâduvâin tiäđuid pyehtih adeliđ virgeomâháid, äššiuásálijd, jis sist lii laavâ mield vuoigâdvuotâ kietâdâllâđ áášánkullee tiäđuid koččâmušâst orroo kevttimtárguttâsâst. Eres tábáhtusâst persovntiäđui adelem váátá äššigâs miettâm.

Pyereestvaijeemkuávlu ij addel persovntiäđuid njuálgumarkkânistemtárguttâssáid ige táválávt kuálmád enâmáid tâi EU ulguubel.